Green Mizoram

Mizorama ramgaw siam thar lehna tura hmalakna lian ber Green Mizoram hi programme ṭangkai tak leh hlu tak a ni a, kum 10 zet kan lo hmang ta, a hlawhtlinna lo lang chho zel se a duhawm hle mai. Kuminah pawh Sorkarin he hun hi hmang leh turin ruahmanna a siam a, hlawhtling taka kan hman ngei theihna turin i ṭang sauh sauh teh ang u. Kum 1998 khan ‘Green Aizawl’ tiin Mizoram Sorkar remhriatnain thingphun beihpui thlak a lo ni tawh a, chumi dung zui chuan huam zau zawk, ram pum tuam chhuak turin ‘Green Mizoram’ tiin kum 1999 aṭang khan hman ṭan a ni ta a ni.

State Level Committee on Green Mizoram-a Chairman hmasaber chu khatih hunlaia Chief Minister Pu Zoramthanga a ni a, tlawmngai pawl hrang hrang aiawh te leh Sorkar lam aiawh te nen mi 19 lai member an awm a, meeting hmasaber hi May 25, 1999-ah an nei a, he meeting-ah hian Sub-Committee on Green Mizoram din lehin, he sub-Committee hian Green Mizoram kal zel dan tur a duang chho ta a ni. Hemi kum aṭang hi chuan kum tin Green Mizoram Programme hi hman chhunzawm a ni ta zel a, June thla remchang-ah Green Mizoram Day puangin thingphun beihpui thlak ṭhin a ni.

2 years old Chukrasia spp plantation

Mizoram Sorkarin Green Aizawl leh Green Mizoram a duanchhuah hma pawh hian Central Sorkar thupek angin kum 1952 aṭang khan thingphun kutpui ‘VANAMAHOTSAVA’ chu hman ṭhin a ni a, India ram State dangte ang bawkin Mizoramah pawh hman ṭhin a ni. Green Mizoram-in a tum ber chu kawngkam, Sorkar leh mimal hmunah te leh hmun remchang lai apianga thingphuna Mizoram hi Buannel rama siam leh a ni a (Green Mizoram 2005 Information Brochure, published by E&F Dept. Gov’t of Mizoram), hemi tih hlawhtlin a nih theih nan hian kumtinin thing ṭiak, a sing tela phun ṭhin a ni.

Kum 1998 aṭanga kum tina thing ṭiak phun zât lo en ila:

 

Year Thingṭiak phun zat Remark
1998 94,063 Observed as Green Aizawl
1999 1,50,739
2000 1,51,661
2001 2,52,594
2002 3,000 Data insufficient
2003 34,753
2004 2,50,672
2005 1,42,380
2006 1,87,229
2007 1,61,414
2008 1,58,673

 

Green Aizawl tia ṭan a nih aṭanga kum 2008 thlenga thing ṭiak phun zat chu 1,587,178 a ni a (Forest Division hrang hrang ten thingṭiak an sem chhuah zat a ni mah mah! Division ṭhenkhat ten Office pui lamah report an pek muan deuh ṭhin avangin data a kim tak tak theilo bawk), kum 2007 bikah hian thing ṭiak phun belh vak aiin phun tawh sa thawm ṭhat hna thawh a ni. Hetia a lan mai dan chuan kum 1998 aṭang khan Mizoramah hian kum tin thing ṭiak sing chuang fe phun ziah a ni a, ṭhangkhat lian a liam leh meuh chuan Mizoram kawngpui dung chu ngaw khup tawh tura ngaih a ni.

Beiseina sang tak nei chungin Sorkarin sum tam tak sengin thingphun beihpui a thlak a, chu beihpuiah chuan mipui te pawh kan telve theihna turin ruahmanna a siam a, sorkar Department hrang hrang te pawh thing an phunna tur hmun bîk te a ruahman sak ṭhin. Thing ṭiak phun tur buaipui ringawt pawh hi thil hautak tak a ni a, chutiang bawkin a phun pawh hi thil namailo tak a ni. Chung zawng zawng aia hautak leh pawimawh zawk chu a enkawl zui hi a ni. Green Mizoram Programme hnuaia thing kan phun tam zawk hian enkawl zui a hlawh vak lo niin a lang a, hemi lam kawngah hian ṭanlak thar a ngai hle a. Kum 1998-’99 chho vela thing kan phun te hi lo ṭhang lian chho ta zel nise chuan an tuai fur tawhin a rinawm, hetiang hmuh tur erawh hi chu a la vang rih hle thung. Kum 2008 thlenga thing ṭiak nuai chuang kan phun tawh te hi engnge a dinhmun tih enfiaha enkawl chhoh ni thei sela kum thum kum li chhung vel chu phun belh rih tawh lo a, phun sa enkawl puitling turin hma la ta ila chuan Green Mizoram hlawhtlinna rah hi kan hmu hma zualin a rinawm. Sorkarin ruahmanna thar siam thei se a duhawm tak zet a ni.

Green Mizoram Programme-a thing phunna hmun hrim hrim pawh hi kan uluk zual deuh a ṭha hle bawk. Kawngkam hnai lutuka thingphun te hi lo nung chhoin lo ṭhanglian chho ta se chuan, kawngpui ti chêptu a ni thei hial ang, amaherawhchu kawngpui an siam laia foundation-a an hman lung chang tak tak te tawn tlang zo khawpa thing zung chak/chang ṭha kan la phun fuh loh avang erawh chuan hetiang hi a thleng lo turah ngai ila. A puitlina a ṭhan len theihna ngei tur hmuna phun hi a ṭha ber mai! Khawpui leh a chhehvela ngaw siam hi ‘Urban Forestry’ an ti a, mithiam te chuan uluk taka duangin thingphun tur bik leh phun dan tur kalhmang fel takin an ruahman ṭhin; khawpui chhungah phei chuan thing zar buk (Large crown) chi ai chuan thing zar buk tê (small/medium crown) chi te hi phun theih nise, chu chu nakin zela khawpui ṭhan chhoh nan pawh a ṭhat zawk thu an sawi uar hle ṭhin. Tin, a rah rannung/nungcha tena a tlan theih chi ni thei bawk se, thing enkawl awlsam leh ṭhang chak, kawng chi hrang hranga hman theih ‘Multipurpose Tree’ te hi an thlang deuh kher ṭhin.

Kuminah pawh hian Sorkar chuan Lammual velah thing ṭiak 20000 zet phun a tum mêk a, Forest Nursery-a thing ṭiak an neih sa ang ang phun ringawt lovin, nakin zel ngaihtuah chungin, a ruka hnawk kan tih ngawih ngawih, kih emaw, a zar thlak emaw kan hreh viau tur si ai chuan khawpui ṭhang zel tan pawha hnawk miah lo tur phun ni thei se la, a zar buk chi kan phun dawn a nih pawhin hmun rai ṭha lai deuh, nakin zelah pawha hnawk (anga lang) lo tur laiah phun ni thei se, chutiang tur chuan Forest Department lama thawktu te pawh hian ruahman thei se a duhawm hle.

Green Mizoram kan hman hun hrim hrim pawh hi ngaihtuah ṭhat deuh a ngai maithei e. Forest Deparmtent-a hun rei tak thawk tawh, Plantation engemaw zat dina, enkawl puitling tawh pakhat chuan Mizotena thlai chi thlak hun pangngaia kan neih, Ṭo haw hmaa phun hi fur chhiaa phun ai chuan a hlawhtling zawkin a sawi teh tlat. Thingtlang lama Pa rawn deuhte pawhin hetiang tho hian an sawi bawk. Indigenous Knowledge hian Agroforestry-ah hi chuan ngaihven a hlawh thin a, thingphun leh thlai enkawlna atana an hriatna leh thiamna te hian zirngun a hlawh hle ṭhin. Keini pawhin kan ti ve thei reng a nia, a lo ṭhat zawk hlauh takin!

[Published on Vanglaini Mizo Daily Vol. XXV No. 134 June 9, 2010]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *